درباره اعتقاد و عدالت

اینکه انسان باید، به هنگام آرامش، همچنان به آنچه در زمان هیجان اظهارداشته، متعهد شده، و تصمیم به انجام دادن آن گرفته است وفادار باشد، در زمره وظایف دشواری است که آدمی را می آزارد.....
از آن روی که سوگند وفاداری، حتی به موجودی صرفاً خیالی، مثلاً خدا، یاد کرده ایم؛ از آن روی که به شاهزاده، حزب، زن، فرقه دینی، هنرمند یا اندیشمندی دل بسته ایم، در حالت شیدایی فریب خورده ای که باعث شده آنها شایسته ی هر نوع فداکاری و احترام بنمایند، آیا از این بابت تا ابد متعهدیم؟ آیا به این ترتیب خودرا نفریفته ایم؟.....آیا مجبوریم به اشتباهات خود متعهد باشیم، حتی اگر بدانیم این وفاداری به خود والاتر ما آسیب می رساند؟
نه هیچ قانونی و هیچ اجباری از این قبیل وجود ندارد؛ باید به خیانتکاران بدل شویم، بی ایمان شویم و از آرمانهایمان بارها و بارها دست شوییم، بدون دردهای برخاسته از خیانت و بدون رنج بردن از آنها، در زندگی از دوره ای به دوره دیگر گذر نمی کنیم.... چرا انسانی را که به اعتقاد خود وفادار می ماند تحسین می کنیم و کسی را که از اعتقادش دست می شوید نکوهش می کنیم؟ بیمناکم که پاسخ ناگزیر این باشد: زیرا همگان بر این عقیده اند که انگیزه ی چنین تغییری تنها ملاحظات مربوط به منافع و مزایای حقیر یا ترس شخصی می تواند باشد. به سخن دیگر، ما در اصل معتقدیم که آدمی اعتقاداتش را تا حدی دگرگون می سازد که به حالش سودمند است یا دست کم تا حدی که به او گزندی نمی رسانند. فردریش نیچه